In gesprekken over psychische gezondheid is het idee van ‘delen’ of ‘innerlijke stemmen’ voor sommige mensen nog steeds beladen. Het roept beelden op van verstoring, verwarring of zelfs pathologie. Ook binnen de wetenschappelijke wereld is er lange tijd terughoudend gereageerd op psychotherapeutische modellen die uitgaan van een meervoudige geest. Zo werd Richard Schwartz, grondlegger van Internal Family Systems (IFS), aanvankelijk verweten dat zijn methode mensen zou versplinteren in plaats van helen.
Toch is de gedachte dat we uit meerdere innerlijke delen bestaan allesbehalve nieuw of vreemd. Sterker nog: veel filosofen, psychologen en denkers door de eeuwen heen hebben dit juist als een natuurlijk kenmerk van de menselijke geest beschreven. Dit artikel laat zien hoe het zit.
Het idee van één ‘ik’ is relatief jong en cultureel bepaald
Hoewel we in onze cultuur gewend zijn te spreken over ‘mijn ware zelf’ of ‘mijn identiteit’, is dat idee cultureel gevormd. In veel premoderne samenlevingen en spirituele tradities wordt de mens niet gezien als één vaste entiteit, maar als een dynamisch geheel van verlangens, impulsen en rollen.
De moderne westerse nadruk op autonomie, consistentie en controle heeft geleid tot de mythe van de monomind: het idee dat een gezond mens één stabiel, coherent ‘ik’ bezit. Maar de praktijk van ons dagelijks leven laat iets anders zien. We kennen allemaal innerlijke conflicten: het deel dat iets wil versus het deel dat zich inhoudt. De stem die optimistisch is en die andere die zich zorgen maakt. Die innerlijke veelstemmigheid is universeel — en daar is niets mis mee.
Multiplicity in de psychologie: van James tot Hillman
Binnen de psychologie is het idee van een veelvoudige geest al ruim een eeuw onderwerp van onderzoek. William James, de grondlegger van de Amerikaanse psychologie, sprak aan het begin van de 20e eeuw al over the plural self. Hij stelde dat we bestaan uit verschillende ‘zelven’ die zich in uiteenlopende situaties manifesteren.
Carl Jung werkte met archetypen en persona’s en benadrukte hoe verschillende aspecten van de psyche zich in ons gedrag en innerlijke beleving laten zien. James Hillman, die later in de 20e eeuw bekend werd, benadrukte eveneens de rijkdom en diversiteit van de menselijke binnenwereld. Hij beschreef hoe uiteenlopende innerlijke stemmen, beelden en verlangens in ons samenleven, elk met hun eigen functie en betekenis.
Geen van deze denkers beschouwde die innerlijke veelstemmigheid als een verstoring, maar juist als een natuurlijk en gezond kenmerk van de menselijke geest.
Het werk van Richard Schwartz en Bob Falconer
Toen Richard Schwartz in de jaren 80 het Internal Family Systems (IFS)-model ontwikkelde, liep hij aan tegen het heersende idee dat meerdere ‘delen’ of ‘stemmen’ in de psyche per definitie problematisch zouden zijn. Er werd gevreesd dat cliënten hierdoor juist verder zouden fragmenteren. Wat Schwartz echter aantoonde, is dat het erkennen en in dialoog brengen van deze delen juist bijdraagt aan integratie, heling en innerlijke rust.
Bob Falconer, een hedendaagse denker en IFS-therapeut, bouwt hierop voort en laat zien hoe de menselijke psyche in essentie functioneert als een complex systeem met meerdere subsystemen. In een recent interview bij IFS Talks verwijst hij naar een wiskundige formule uit de systeemwetenschap, die ooit werd toegepast in de financiële wereld. Op Wall Street werd met dit model enorme winst geboekt, juist omdat het kon voorspellen hoe systemen met meerdere krachten en invloeden zich dynamisch gedragen. Falconer gebruikt dit voorbeeld om te illustreren dat het idee van een eenduidige, constante geest niet past bij hoe complexe systemen — waaronder de menselijke psyche — werkelijk functioneren.
Delen en stemmen zijn geen stoornis
Het ervaren van verschillende innerlijke delen of stemmen is volgens het IFS-model een natuurlijk onderdeel van de menselijke psyche en hoeft niet samen te hangen met een psychische stoornis. Tegelijkertijd erkent Richard Schwartz dat bij mensen met ernstige psychische aandoeningen sommige delen zo belast of geïsoleerd kunnen raken en zich als ‘externe’ stemmen manifesteren. IFS ziet deze stemmen als delen die verder van het innerlijk systeem verwijderd zijn geraakt, en het werken hiermee vereist gespecialiseerde zorg.
Dit neemt niet weg dat de onderliggende multiplicity van de geest zelf geen afwijking is, maar een normaal psychologisch fenomeen.
Waarom dit inzicht belangrijk is
Door multiplicity niet als afwijking, maar als normaal psychologisch verschijnsel te erkennen, ontstaat er ruimte voor meer compassie en nuance in hoe we naar onszelf en anderen kijken. Innerlijke tegenstrijdigheid wordt niet langer een teken van zwakte, maar een uitnodiging tot dialoog.
Bovendien sluit dit inzicht aan bij moderne benaderingen in de psychotherapie, waarin systeemdenken en contextuele factoren een grotere rol spelen. Het helpt ons begrijpen waarom mensen soms anders handelen dan ze rationeel willen, en hoe oude beschermingsmechanismen invloed kunnen hebben op het heden.
Tot slot: een bevrijdend inzicht
Multiplicity is geen hype, geen pathologie en geen spirituele modegril. Het is een eeuwenoud, wetenschappelijk onderbouwd en psychologisch vruchtbaar inzicht dat ons helpt om de rijkdom van de menselijke geest te erkennen. Modellen als IFS bieden hierin een praktische, compassievolle manier om met die innerlijke veelstemmigheid om te gaan, zonder te vervallen in simplistische diagnoses.
Wie eenmaal doorheeft dat we allemaal een innerlijke gemeenschap van delen zijn, kijkt nooit meer hetzelfde naar zichzelf — en dat is misschien wel een van de meest bevrijdende inzichten van deze tijd.
